→
aire
aois (50+)
+
→
foirgthe
Tá an bhó sin foirghe leis an aois = níl aon-mhaith inte le aois
TUILLEADH (1) ▼
Chonnaic mé sean-fhear ann, a bhí foirghe leis an aois, agus má bhí fhéin, ba é a bhí coilgneach. Dheamhan mórán araoid ar bith a chuaigh air, nuair ba mhian leis maide a chur in u (ar) mbéal
Sin í a bhfuil an fhreagraíocht treasna aice! Go deimhin is maith an t-ábhar í dhá haois!
+
Tá na súile an-fhreochanta aige bail ó Dhia air. Ní fhaca mé aon-pháiste ariamh in a aois is freochanta a bhfuil siad aige ná é
TUILLEADH (2) ▼
Cén aois an stuimpín sin? Sé bliana? Sí atá freochanta a mh'anam. Níl a dhath coimhighis uirre a thiacht isteach annseo. Dheamhan é muis
Tá sean-T. sách freochanta fós, th'éis an aois atá aige. Ní theigheann duine ar bith thart i ngan-fhios dó. Ach níl grinneadas ar bith fanta ann in a dheidh sin
Nach coimhightheach a' sórt duine é, nach dtiocfadh i láthair comhluadair. Feicfe tú gurb é an chaoi a mbeidh sé, nuair a thiocfas tuille dhá aois, ar a' gcaoi chéadna a raibh an t-athair. Ní hé a mhalrait de chosamhlacht atá air!
Is áidhbhéil a' coinicéar caillighe a dhéanfas sí, ach a dtaga aois di. Nach n-aithneochthá uirre cheana é!
+
→
corradh
Nach diabhaltaidhe an aois atá sé 'fhaghail! Tá sé corradh ar dheich mbliadhna is cheithre fichid anois, a's dheamhan a dhath mairg fós air, cé's moite dhá amharc.
TUILLEADH (1) ▼
Cráin-fhear láidir é, corradh ar leath-chéad bliadhain d'aois, a's é glan-bhearrtha.
Sa múnla céadna — in a chíosáinín mar sin — a fheicea(nn)s muide é ó rugadh muid. M'anam gur cheart dó bun-aois mhaith fhéin a bheith aige anois.
→
bealadh
Shíl mé gur cheal bealtha a bhí air, ach indeir (indar) liom fhéin nach h-eadh anois, arae tá aois na h-Úire a's na Caillighe Béara aige. Is mór a chruthaigh sé a's seasamh, an fhad, chor a' bith.
+
→
beo 1
Ní beo é an diabhlánach céadna, mara mbeidh sé a' déanamh míllteanais eicínt, hébrí cé'n smál atá air, fharras duine 'bith dhá aois ar a' mbaile.
TUILLEADH (3) ▼
Is maith an mhaise dhó é, a bheith beo, beithidheach fós, a's an aois atá aige.
Tá sé beo beithidheach fós, aindeoin gur comh-aois é fhéin a's Páidín se'aghainne 'ndéana Dia grásta air.
'Sé atá beo, sciobtha, th'éis an aois atá aige.
→
bocht 2
Tá sé a' deanamh aois díobhchaill ar fad anois, ach b'fhurast 'aithinte ó thosuigh sé chor a' bith, gurb shin é an bhail a bheadh air: 'ó theighea(nn)s bocht go nocht, is mian leis a dhul go gabhail éadain'.
→
bolstaic
Bollstaic é. Choill mé é, in aois a bhliadhna, mar bhí mé a' ceapadh nach ughdar maith tairbh a bhí ann.
Is dalbuidhe an brísteachán fir é in 'aois. Má thagann mórán eile méid ann, beidh sé chomh mór le Goll Mac Móirne.
+
→
aibí
Bhí sé chomh h-aibidh in aois a dhá bhliadhain déag, le sean-fhear ceithre fichead bliadhain.
TUILLEADH (2) ▼
Tá sé ró-aibidh ar fad dhá aois = ro-shean-órdha
Ní raibh lá forfháis ariamh ar pháiste a bheadh aibidh roimhe 'aois = ní dhearna páiste sean-órdha aon-fhorfás (aon-dul chun cinn, aon-mhaith) ariamh. (ní bhaintear aon-leas as an bhfocal mar seo ach mar aidiacht).
Th'éis a bhfuil de bhruth-shléacht air, is mór atá an aois a' tuitim air = th'éis go bhfuil 'chuile shórt ar fheabhas aige — togha bidh a's rud le cailleadh leis fhéin — tá cuma na h-aoise a' teacht air.
+
→
buille
Ó thiocfas duine aois a' phinsean anois, is beag an buille sa mbéim a fhana(nn)s ann uaidh sin amach.
TUILLEADH (1) ▼
An buille fhéin, ní dhearna sé le mí anuas, ach ag imtheacht ar ragairne, a's a' déanamh aois díobhaill i gcaith(eamh) na h-oidhche ar fud na tíre.
→
ainm
Tá'n péire in ainm's a bheith comh-aois, ach tá maith mhór ag gamhain Phádraic ar ghamhain Sheáin.
→
aire
Is mór is fiú fear a thiubhras aire dhá ghnaithe fharrus réic a bhío(nn)s i gcomhnuidhe déanamh aois' díofaill (féach aois) ag imtheacht ag ól agus a' caitheamh.
+
→
airde 2
Bhí sí aoirde Shiúbháin in aois a trí bliadhna déag, slán a' tsamhail ag Siubhán é!
TUILLEADH (1) ▼
Bhí sé in m'aoirde-sa in aois a cheithre bliadhna déag, slán a' tsamhail agamsa é.
Tá sé 'tabhairt anuas, uiliog, le tamall, agus má tá fhéin, nach suarach a' t-iongnadh é, agus an aois atá aige.
→
feoil
Sé do bheatha! Sé do bheatha! Sé an síol nua thú a fheiceál. Ní raibh tú againn cheana lena cianta. Foighid ort! Seo cathaoir duit agus tá tú féin indon feóil a chur uirre bail ó Dhia ort. Níor tháinig aois ná aimsir ort ó a chonnaic muid go deireannach thú. Diabhal é muis
→
fiannach
Is fada fiannach a chaith sé ag múineadh scoile annseo thíos. Ní feasach duit céard is cor dó chor ar bith anois, nó an maireann sé? Má mhaireann, is maith an aois atá aige
→
fraigh
Meastú nach bean í sin atá gaibhte sna fraghachaí. Marach gurb ea, ba bheag an baol uirre a dhul ag tabhairt chomhlódair don sean-druinníneach sin atá a trí haois
Chonnaic mé iomán a marbhaíodh amuigh ag Abhainn na Samhlachán annsin amuigh an bhliain cheana, agus an flith-ghob a bhí air, bhí sé ag breith scair ar a bhéal íochtair, bhí sé cho cúbha sin. Bhí sé san an-mhéid críochnaithe. Ní fhéadfadh sé gan aois chothrom a bheith aige!
→
fuagra
Fuair sé fuagra faoin bpinsean le goirid. Dúradh leis dhá bhfaghadh sé beirt i bhfiainise go raibh sé in aois, go bhfaigheadh sé ar an bpuinnte é
→
fáiteall
Ar eirigh fátall ar bith lib? Is olc na foghlaeraí sib. Is fhearr an láimh atá agam fhéin ar ghunna fós, ná agaibh, th'éis an aois atá agam
→
fínigh
Bhí an oiread aois aige sin nuair a cailleadh é agus go raibh sé ag fíniú le fiche bliain roimh ré. M'anam go raibh sé an céad go hárd. Bhí agus trí nó ceathair de bhlianta len a chois
+
→
imigh
Ní imtheocha sé sin go mbeidh aois chapall na muinntire aige = ní bhfaighe sé bás go mbí sé in a Dhiabhal le aois
TUILLEADH (1) ▼
Dhá bhfáightheá aois na h-Úire agus na Caillighe Béara creid mé dhuit ann, nach bhfeicfe tú tada ag imtheacht cneasta go bráth = dá bhfaighteá an-aois fhéin, beidh mió-chneastacht agus cneamhaireacht agus slíomadóireacht ann i gcomhnuidhe.
→
farc
Is breá an drisiúr é sin fós agus an aois atá aige. Dheamhan a bhfuil ag breathnú farcha dhe. Bhí buaineadas san adhmad sin. Fadó a gheobhthá an ball ar fónamh