Foclóir Mháirtín Uí Chadhain

tine (12)

 
Ná fág an seaicéad sin leis an tine ar fhaitíos na heirimisce. Ghabhfadh na cait sin ag macnas leis ar an bpuinnte, agus ní chomhnóidís go strachlaídís isteach i gceartlár na coigilte é. Triomóidh sé amáireach amuigh ar an tom
+
fág
Fág sin. Nach bhfeiceann tú go gcaithfidh mé an pota a thógáil den tine
TUILLEADH (1) ▼
D'fhága sé neart tine thíos sul ar imigh sé ar chaoi ar bith
 
flith 1
Ní fhaca tusa flith ag dul le cois chapaill ariamh? … Ní hé sin domsa é muis. Is minic a chonnaic mé dhá cur léithi í, dhá mbeadh sí ata. Í fhéin nó muingbheara. Tá an fhlith chuile orlach cho maith leis an muingbheara. Í a bhruith i bpota agus an súgh a chuimilt don at. Ní fuláir í a choinneál cuimlithe léithi nó go dtraoithe sí. Bhainfeadh sí at as duine freisin. Í a théamh as cionn na tine, agus a bualadh le do dhá bhois, agus a cur isteach leis te bruite. Chuir mise le mo láimh annseo í uair a raibh sí ata. Ba gearr a bhí sí ag baint an at aisti.
 
An bhfuil guróir ar bith is mó ná í. An lá is breácha san mbliain, istigh ar an teallach a gheobhfá í scarha ar an tine, agus fuar-chruit uirri. Mo choinsias sea. Is deacair a bheith ag iarraidh maitheasa uirri sin
 
Tá sciathán na circe fuar-dhóite. Múinfidh sin aríst í gan a bheith ag déanamh aithgiorra thríd an tine
+
fuacht
Tá mé caillte le fuacht. Fuacht go deó aríst é chreidim (ormsa an sean-fhear). Tús agus deireadh an duine, adeir siad, ar an tine a tharraingíos
TUILLEADH (1) ▼
Is diachta dhi nach mbeadh a spreangaidí sáite san tine aice agus í in a guróir leis an bhfuacht. 'Ar ndó' ní éadach atá uirre! Na balcaisí tanaí sin 'ar ndó' ní fuacht a choinneóidís ó aonduine. Ba bheag an baol orra. Fuacht na slinneáin a bhreacas na loirgní, ar chuala tú ariamh é?
 
Fanfaidh mé ón tine ar fad. Ní cúnamh ar bith an teas do na fuachtáin atá orm
+
Fanadh sé annsiúd ag an doras dúinte anois más breá leis. Gheobhaidh sé cead fuarú ann, agus fuarú go maith freisin. D'iarr mé air a thiacht ag an tine faoi dhó nó trí huaire cheana, agus níor thug sé dhom ach cluais bhodhar
TUILLEADH (1) ▼
Siúil amach ag spaisteóireacht. Is fuarú dhuit é. Tá tú sacha istigh ag an tine sin ó mhaidin
 
1
Níl dóghadh teine leath cho dona le dóghadh uisce. Cneasuigheann an dóghadh tine gan aon-stró mar is dóghadh glan é, ach is drochlot é an dóghadh eile. Bíonn an oiread learsachaí (leasrachaí) agus puchóideachaí in a dhiaidh agus gur mór an tseanmóir é. Níl a fhios agam féin an bhfuil aon-rath le teanga an tsionnaigh ar dhóghadh. Níl cinneadh léithe ar lot ar bith eile ar chaoi ar bith. Sí an cailín í le deilgne agus fleascannaí a thabhairt as cosa agus as lámha