→
téigh le
cloch (50+)
→
faitíos
Bhí an fear thiar dhá chaidhleadh le clocha. Dheamhan d'fhaitíos a bhí air (aige) roimhe ina dhiaidh sin!
→
farúch
Fadó bhíodh farúch anseo againn fúthu (cruacha arbhair), ach diabhal ceo a dhéanas an chuid is mó de na daoine anois ach a ndéanamh ar bhonn cloch
→
feanc
Bhí cloch ansin thíos ag ceann an bhóthar, a mbíodh fir láidre dhá bhféachaint féin léithe. Ní bhainfeadh R. feanc aisti, ach thugadh T. gaoth di gan stró ar bith. Ba ghearr air é
→
fearacht
Tá sé ag tarraingt chloch le seachtain, fearacht is dhá mbeadh rún aige cró eile a dhéanamh ansiúd
→
feáin
Níl fí ná feáin air ó mhaidin ach ag dul Gaillimh bog te más fíor dó fhéin. 'Sé an chloch is faide siar ar a phaidrín é muis! Ní chorródh fear agus píce as an gclúid siúd anois é. Tá a chuid Gaillimh ar iarraidh
→
foilsigh
An corpadóir bradach! 'Sé cóir Dé é an méid sin a éireachtáil dó. Ba bheag aige fhéin dícheannadh a dhéanamh ar chréatúir bhochta. Chuir sé an bhaintreach sin thuas de dhroim tí. Chuir sé faoi ndeara di páipéar a shaighneáil dó ar a cuid talúna agus gan a fhios aici céard a bhí ann ach gur theastaigh cupla cloch mhine uaithi le aghaidh a háilín … Ach foilsíonn Dia an éagóir míle glóire agus moladh leis fhéin. B'fhéidir go bhfaigheadh an cneámhaire ar a mhéis fhéin anois é, agus ní ag amhdú an oilc é, ní mór linn dó
→
freagair
Tá Cloch an Mhioscáin le feiceáil ag freagairt anois. Sin tús trá — tá barr na cloiche seo — Cloch an Mhioscáin — ag nochtadh as an bhfarraige mar tá sé ag trá
→
fáinne
Dhá gcaitéa cloch sa bhfarraige dhéanfadh sí fáinní — cineál sciotar uisce nó lonnaí a theagas san uisce. Bíonn siad ag leathnú amach
+
→
cadhail
Chonaic mé thiar ansin thiar é (an gasúr) ar ball agus é ag caidhleadh suas chloch ina gcarnán — ag déanamh tithe beaga dhó fhéin mar dhóigh dhe!
TUILLEADH (2) ▼
Bailigh a bhfuil de chlocha ar an gcúl sin agus déan iad a chaidhleadh suas in éindí anseo. Cuirfidh muid ar na leachtaí aríst iad nó tarlóidh muid amach ar an mbóthar le ciseogaí iad.
Níor mhór a bhfuil de chlocha sa ngarraí sin a phiocadh agus iad a chaidhleadh suas in áit eicínt as an mbealach más linn é a ligean amach chun féir i mbliana. Tá an draoi cloch air.
+
→
caidhl
Bhí caidhl chloch i lár an bhóthair agus fhóbair gur leag siad mé
TUILLEADH (3) ▼
Tá an cat mara ar na gasúir sin síos ag cur caidhleannaí cloch ar an mbóthar. Dheamhan a n-aireofá iad go mbuailtheá fúthub
Feicfidh tú an chaidhl chloch a rinne mé taobh amuigh ar an duirling agus níl ort ach do láimh a shá isteach faoin gclaí ar a n-aghaidh, agus gheobhaidh tú an scian ansin
'Sí an roinn atá taobh thiar den chaidhlín chloch a rinne mé ag an gcarracán, an roinn (fheamainne) s'againne
+
→
carcair
Tá an-charcair chloch ann — an áit breactha le clocha sa talamh agus gan iad i bhfad ó chéile.
TUILLEADH (2) ▼
Seachain an leagfaí sa gcarcair chloch siúd thú.
Fan amach as an gcarcair chloch sin, nó bascfaidh siad thú.
→
cinceach
Beannacht Dé dhuit, cá bhfaigheadh an chinceach sin buanadas a bheith inti. Bhí sé chomh maith do dhuine brosna (gabháil) cloch a chur ar an tine léithe.
+
Tiocfaidh muid ag caitheamh cloiche neart.
TUILLEADH (11) ▼
Seo é an geadán a mbíodh an tír cruinnithe ag caitheamh cloiche nirt roimhe seo.
Dhá fheabhas é, dheamhan gair aige ar Sh. G. ag caitheamh cloiche neart.
Caitheadh muid urchar cloiche neart!
Is diabhlaí go héag an t-urchar cloiche neart atá aige!
Má théann sé seo ar chaitheamh na cloiche neart, bail ó Dhia air, cuirfidh sé sna gaiseití í — ní bheidh sí le fáil chor ar bith ina dhiaidh.
Le urchar gualann is fhearr é ag caitheamh cloiche neart.
Is áibhéil uaidh urchar cloiche neart a chaitheamh óna ghualainn.
Cuirfidh mé mo rogha geall leat, má théann muid ag caitheamh cloiche neart go scoithe mé d'urcharsa gan stró ar bith. Céard a chuirfeas tú?
Má théann muid ag caitheamh cloiche phuis, ní bheidh aon ligean ann. Caithfear í a chaitheamh ó scríb, agus duine ar bith a ghabhfas thar scríb, caithfidh sé í a chaitheamh aríst.
Bhain sé stangadh as a láimh, ag caitheamh cloiche ghualann.
Má tá an mhuc sin deich gclocha ar a cois, 'sé a clochneart é. Bíodh sé buíoch má fuair sé chúig phunta uirthi. Chonaic mise muca thoir ar an aonach inniu a raibh dhá chloich agus trí clocha acub uirthi, agus is beag le cois na cúig phunt a chuaigh siad.
M'anam muise, más leis an choinicéar siúd a phósadh, nach foláir dhó cathaoireacha níos láidre ná atá aige a cheannacht. Tá sí siúd hocht gclocha déag ar a cois, má tá sí taobh leis.
Bhí sí crua coinneálach, tíobhasach, agus níor mhór di sin ar shon an fhir a bhí aici. D'ólfadh sé an chloch íochtair.
+
→
coirpéis
Bheadh cúnamh maith ar choirpéis an tí in imeacht sé seachtainí, ach an gaineamh agus na clocha a bheith ar bhall na háite.
TUILLEADH (1) ▼
An clocha nó suimint a chuirfeas tú sa gcoirpéis. Tá éascaíocht agus saorgáil (saoráil) sa suimint, ach ní bheidh an teach baol air chomh teolaí le teach cló.
→
comaoin
Dar mo choinsias, ní comaoin dó a dhul ag caint ar an airgead atá ormsa agus a liachtaí uair roimhe seo nach raibh luach cloch mhine aige ach léar (de réir) mar a bhínnse ag tabhairt dó. Ach is beag an lua atá aige breathnú siar air sin anois, ó thálta (tharla) rud a bheith aige fhéin.
+
→
cora
Ní cora atá ann ach leithscéal — cloch anseo agus cloch ansiúd. Dheamhan an mó ná dá mbeadh duine luath láidir ann, agus é sách scolbánta, go mb'fhéidir go dtiocfadh sé thairti tirim.
TUILLEADH (2) ▼
Tá caonach liath agus coirt roille-bhuí ar chlocha na cora agus is maith a bheifeá ar t'airdeall fhéin nó sciorrfá orthub.
Tá cora chloch istigh i mbéal na bearna agus níl sé inrásta ag tada a dhul isteach sa ngarraí go mbailítear iad — sprus chloch caite in aon mhangarae amháin gan pointeáilteacht, gan cruinnteacht
+
→
corradh
Is diabhaltach an daigéad caillí í. Tá sí corradh ar fiche cloch mheáchain, agus ar ndóigh mo léan tá caitheamh a codach inti.
TUILLEADH (1) ▼
Deir siad gur iompar sé folach arbhar a bhí corradh ar fhiche cloch mheáchain abhaile ón S. thrí chíocraí agus thrí bhograchaí, gur leag sé istigh sa gclúid aige fhéin i bhF. é. Bhí féith ó na Fianna ann ceart go leor, ach má bhí fhéin, ní maith go gcreidim go ndearna sé gníomh mar sin.
→
cuideáin
Ní hea. Éan cuideáin é. Tá Béarla an-ghallda aige, agus bhí sé ag tabhairt suntais do na claíochaí ag teacht anoir, agus ag fiafraí cár frítheadh na clocha a cuireadh iontub.
Rug sé ar liagán cloiche agus rinne sé círéabachaí den chliabhán éanachaí léithe. M'anam nach é an cliabhán éanachaí a gheobhadh í, ach mise, dhá mbeadh aon fhaill aige orm.