leas (50+)
+
→
fios
Dhá mbeadh fios ar a leas ag duine, sí a dhéanfadh sé = dhá mbeadh fios a leasa ag duine
TUILLEADH (1) ▼
Níl duine ar bith nach hí a leas a dhéanfadh dhá mbeadh a fhios aige é. Ach sin é an buille. Ní bhíonn fios a leasa ag duine
Is follasach dom anois nach ndearna mé an ceart. Ach in a dhiaidh a fheictear a leas don Éireannach, adeir siad
Nach mór a bhíos ag fortabháil ar mháistir scoile fhéin. Bíonn clann mhór aige! Is deacair dó iad ar fad a chur ar a leas!
→
fáideog
Dhá mbeadh fáideóg san laimpín atá thuas annsin, is iomdha leas a dhéanfadh sé ag dul ag breathnú ar bheithigh san oíche. Bíonn lóchrann breá air
Leigeadh sé dhá chuid fáinneáil timpeall an tí seo má tá a leas ar Dhia. Ní éistfear leis anois thar agus ariamh. Más maith leis ól a dhéanamh iompruíodh sé é
→
cliar
Is fada atá an chliar bhradach seo a bhaint asam. Ní mé a bhfuighinn buidéal a' bith le caitheamh, uirre? Ba mhór a' leas dhom, dhá mbeadh sí dhíom. = is fada an t-achar atá an piachán nó'n srannán seo ionnam, a's níl fhios agham, a bhfuighinn buidéal a' bith ó'n dochtúr, a chuirfeadh ar gcúl í.
Bí contanásach in a láthair siúd, má tá do leas ar Dhia. Siúd é nach bhfuil a' scruball aige an duine a bhualadh ná a dhonughadh.
→
baile
Dhá bhfanainn sa mbaile le mo h-aon, gheobhfainn cúig eile, ach' 'na dhiaidh a fheicthear do'n Éireannach a leas' adeir siad.
+
→
bannaí 1
Má tá'n t-áirleacan istigh, a's gan an íocuigheacht déanta, leanfaidhear, lucht an bhannaidhe faoi. Siúd iad, nach leigfe a leas i bhfad ar cáirde, ó bheidheas an lá thuas.
TUILLEADH (1) ▼
Mise imbannaidhe go bhfuil a chuid coirce istigh aige sin idtosach ar aon-duine ar a' mbaile. Sin é nach bhfágfa a ghnaithí ar lár ingeall ar aon-duine, agus sí a leas-mháthair a thóigfeadh air é, ach an oiread.
+
→
bealach
Ní ar bhealach do leasa a chuirfeas an ceann sin thú, má ghéilleann tú dhó.
TUILLEADH (18) ▼
Tabhair áird' ar sin, a's cuirfe sé ar bhealach do leasa thú! = bealach a bhasctha atá i gceist.
'Sé Pádraicín a chuir ar bhealach a leasa é. Dheamhan láimh a bheadh aige go bráth ann marach é = thug Pádraicín comhairle a leasa dhó.
Ní raibh sé ar bhealach a leasa ariamh go dtí anois, má tá indán's go bhfuil sé a' tarraingt go dtí iad sin! = a mhalrait atá i gceist; i mbealach a bhasctha a cuirfear 'san áit sin, nó sa teach sin é.
Ní hé bealach do leasa atá leat = ní bárúintí do leasa atá fút; níl sé in áithrid duit do leas a dheanamh, a's a bheith ar an gceird a bhfuil tú.
Ní hé bealach do leasa atá leat, ná le aon-duine eile a ghéillfeas do na bacaigh sin.
Dhá mbeadh bealach do leasa leat, ní thaobh(ochth)á an teach sin, beag ná mór.
Ní raibh bealach a leasa leis a' gceann céadna ariamh fhéin, ní áirmhighim é 'bheith amhla anois.
Is beag an áirde a bhéarfas sé sin, ar aon-duine atá ar mhaith leis, ná a chuirfeadh ar bhealach a leasa é.
Ní dhéanfa sé sin bealach a leasa, ar chomhairle aon-dhuine.
Is beag a' baoghal air bealach a leasa a dhéanamh, pébrí céard a dhéanfas sé le bealach 'aimhleasa = 'sé is dóigh dhó a aimhleas a dhéanamh ach níl baoghal a' bith fhéin, go ndéanfa sé a leas.
Go gcuire Dia ar bhealach do leasa thú, pébrí céard a dhéanfas tú! = go dtuga Dia dhuit do leas a dhéanamh pé'r bith céard a dhéanfas tú (nuair a bheadh duine idir dhá chomhairle faoi rud áithrid eicínt a dhéanamh, a's gan 'fhios aige a mb'fhearr dó é 'dhéanamh nó gan a dhéanamh; nó nuair a bheadh roghain a' dá dhíoghadh ag duine).
Ní minic leis, bealach a leasa a dhéanamh, ní dhá roinnt leis é! = ní minic leis a leas a dhéanamh.
Níl géilleamhaint a' bith aige sin, do'n té a chuirfeadh ar bhealach a leasa é.
Ní ar bhealach do leasa, ach ar bhealach t'aimhleasa a chuirfeas mac Th. Ph. thú má éisteann tú le na chómhráidhtí.
Má's é bealach do leasa atá fút, fanócha tú uatha(b) sin.
Ní hé bealach a leasa atá a' cur síos leis a' scabhtaera sin chor ar bith = níl imnidhe a' bith air faoi na leas a dhéanamh.
Bhí fhios agham go maith, nach hé bealach a leasa a bhí leis, a's a dhul siar annsin, an chéad lá ariamh.
Má tá do leas ar Dhia, is maith fada amach as a bhealach siúd a fhanfas tú a's 'chuile dhuine eile leat.
→
beart
Is fiú greim a choinneál ar a' bpighinn fhéin, arae is beag a' rud a' dhéana(nn)s leas. Ar chuala tú ariamh é: 'tomsuigheann brobh beart a's líontar sac le póiríní'.
Dhá laghad an craobh mhúirín sin fhéin, deanfa sé leas do'n chur. Nach bhfuil an bharrann dóighte ar fad ag a' triomach.
Ná tarraing aon-chuaibhtheach de dhorna ormsa, má tá do leas ar Dhia. Sin é 'bhfuil in a thimcheall anois.
→
beo 1
Chomh uain's 'bheidheas tú beo aríst, ná leag méirín fhliuch air sin, má tá do leas ar Dhia.
+
→
bocht 1
'Sé leas a' duine bhoicht, fanacht ó'n dlighe, ar chuala tú ariamh é: 'ingan fhios do'n dlighe is cóir a bheith ann'.
TUILLEADH (1) ▼
Is bocht dó a bheith le cuthach a's le báine! 'Sí a leas-mháthair a thóigfeadh air, é, a's an bhail a chuaidh air.
+
Ní fhéadfadh a' ceann céadna a leas a dhéanamh — imthighthe mar tá sé in a bhoideoide. 'Is mór a feicthears (feicthear) do'n díomhaointeas' adeir siad.
TUILLEADH (1) ▼
Is maith an faisean atá tú a thabhairt faoi deara dhuit fhéin, ag imtheacht in do bhoideoide soir faoi'n mbaile sin thoir. Ní hé baramhail a leasa atá faoi dhuine 'bith atá ar do cheird.
→
boscaed
Dhá mbeadh boscaed agam, ba mhór a' leas é, le na fataí a líonadh i gcléibh a' chapaill leis.
→
bratainn
Ní fhaca sé aon-lá dhá leas, ariamh, ó thosuigh sé ag (d)ul in éindigh leis a' mbrothtuinn sin, hébrí (pér bith) céard a bhain dó chor a' bith.
→
aiféala
'In a dhiaidh feicthear do'n Éireannach a leas'. Dhá mbeadh breith ar m'aithmhéala agam anois, ní ionnsóchainn siar faoi Chonamara beag ná mór = ní rachainn go Conamara chor ar bith, dhá mbeadh 'fhios agam gur mar 'bhí a bhí.
→
buil
Ní buil leis bás 'fhaghail go gcinne air, a's ar ndú, nach hí a leas-mháthair a thóigfeadh sin air.
+
→
buille
Fan ó na buillí, má tá do leas ar dhia = má tá an t-ádh ort, fan as achrann; coinnigh óna buillí, ar uain, nó ar éigin.
TUILLEADH (2) ▼
'Sí a leas-mháthair a thóigfeadh air, gan aon-bhuille a dheanamh, scáth a 'bhfuil sé 'fhaghail ar a son.
Thapuigh sé 'dheis, a's 'sí a leas-mháthair a thóigfeadh air é, ó thárla go bhfuair sé an buille bog ionnad.
+
→
aimhleas
Ní hé leas, ach aimhleas a rinne sé.
TUILLEADH (1) ▼
Mara ndéana tú do leas, ná déan t-aimhleas.