bearr (50+)
Nach hí an fimíneach de bhó í ag bearradh drible an chuid eile mar sin. Dheamhan bó a chonnaic mé ag teacht as an ruta céanna ariamh nach mbeadh "demur" eicínt uirri
→
fáideog
Bhí sé taobh istigh den sconnsa agus é ag cláradh na mná mar a bheadh cut ag cangailt fáideóige! Diabhal a leithide de dhíocas! Ba deacair é a bhearradh san am ar buaileadh an dairt air. Dhéanfadh sé gortú dhá mbeireadh sé ar aonduine
→
fálróid
Tá an iomarca dhá fhálróid uiliog ag cearca an tí seo. Meastú cén áit a bhfaca mé an chearc roilleach sin inné ach thoir ingarraí gleannach T. Mh. Bearr iad, agus fanfaidh siad i gcóngar an tí
+
→
cab
Cá'id ó bhearr sé an cab?
TUILLEADH (1) ▼
Roimhe seo bhíodh cab ar chuile spailpín dá dtagadh aniar, ach d'fheicfeá chuile dhuine dhíobhth' glan bhearrtha anois.
+
→
cora
Tá goiní-adhairce in a gcarraidheachaí ar 'chaon leiceann leis, a's sé'n 'chaoi bhfuil an bearradh a' borradh leo(b) (féach "borradh" agus "goin-adhairce").
TUILLEADH (1) ▼
Tháinic carra fhaithneadhachaí ar mo láimh annseo an bhliadhain cheana, a's chaith siad an tsíorruidheacht gan a dhul ar gcúl. Bhearr mé an barr díob faoi dheire le siosúr.
+
Breagh nach mbearrann sé an béalbhach siúd, nó 'síleann sé gur mór a' slacht air í?
TUILLEADH (3) ▼
Tá na géill bearrtha aige, ach tá béalbhach ó bhéal go cluais air.
Is iomdha duine a mbíodh béalbhach fadó air, ach bíonn mórán 'chuile dhuine glan-bhearrtha anois.
Beirt bhádóirí a bhí ann — duine acab faoi fhéasóig uileag, a's béalbhach ar a' gceann eile. Ach cé'n uair a chonnaic tú bádóir glan-bhearrtha?
+
→
crinn
Ná bac le bearradh! Tá sé crínnte. Thóig sé an for-chraiceann dhe fhéin idteannta na féasóige.
TUILLEADH (1) ▼
Is aibéiseach a' bearradh a tugadh air, hébrí cé' bhain an ghruaig de. Tá cuislí thrídh na mhullach a's iad crínnte isteach go cnáimh, a's in áiteachaí eile, níl ann ach gur sceadadh barr na gruaige.
Bearr an boimbiléad de chloigeann sin ort, a's ná bí ag imtheacht mar bheadh cailín beag.
→
buail
B'fhéidir go mbuailfinn siar ar a' tórradh scaithín ar ball, nuair a bheidheas mé bearrtha, a's mo chuid ithte agam.
→
airdín
Sé'n faisean atá ag gearrchaileadha anois, iad fhéin a bhearradh suas amach go dtí áirdín a' chúil.
→
ardscoil
'Bhí mé i gcoláiste go h-am mo bhearrtha, agus in san árd-scoil ar feadh seacht mbliadhain (An Caisideach Bán).
→
fás 1
In a bhfás bliana a bhearrtar na caoirigh uilig anois, ach thugtaí bearradh Samhna orra roimhe seo
→
fíonnach
Folt féasóg ná fíonnach níl air anocht. Bhearr sé an fíonnach cho maith le rud ar bith eile. Tá a mhullach cho geal le calóig ru. Lom sé isteach go grinneal é. An fuinín fhéin níor fhága sé air fhéin
+
Níl an cailín sin ion-bhearrtha = ní bhfaightheá leat í ar sheol na braiche. B'fhéidir gur t'ionnsuidhe a dhéanfadh sí, nuair a rachthá chun bladaireachta léithe; ní féidir í a thabhairt 'un míneadais. B'fhéidir go mbeadh stainnc nó stuaic eicínt uirre ar láthair na h-uaire, agus níor mhór duit a bheith ar t'áirdeall fhéin, nó d'ídeochadh sí sin ortsa.
TUILLEADH (1) ▼
Bhí sé ag ól agus ag ragarnaighil aréir, agus ní mó ná ion-bhearrtha atá sé indiu = tá póit, cantal agus colg air, agus is doiligh teangachtáil leis.
+
→
faobhar
Bhearrfadh sí an olann ar bharr an uisce le faobhar (le teann faobhair agus rl.)
TUILLEADH (1) ▼
Tá faobhar aige a bhearrfadh an olann ar bharr an uisce
→
fiach 2
Sén sórt trathnóna a bhí ann, trathnóna a chuirfeadh an éig ar na fiadha dhubha. Bhí sé ag flithshneachta as gaoith anoir, agus "braos" ann a bhearrfadh thú. Níor shaothruigh mé aon-aistir ariamh ach é
+
→
foithnín
Bhearr mé na cearca inniu. Níor fhága mé fúinín amach ón dúid orra. Bhí siad ag dul i bhfoghail ar T. Mh. san ngarraí sin amuigh
TUILLEADH (1) ▼
Más ag faire ar an dá mholt siúd atá sib l'aghaidh ábhar báiníní, beidh sib dhá uireasa. Dheamhan fuinín orra, cés moite dhá dhath ar éigin goin-olann. Nach bhfuair siad bearradh Samhna
→
feasta
Mara bhfuil sé indon é fhéin a bhearradh le rásúr feasta choichín, ní dhéanfaidh sé go deó é. Ara dheamhan gus ann mar bheadh i ngearrbhodach
→
dallacar
Níor shéid aon-oíche as aer ba mheasa ná í. Bhíodh sé ag dallacar chlocha sneachta 'chuile phuinte, agus gaoth ann a bhearrfadh tú. Ní bhfuair mé mo dhóthain le déanamh ariamh ach a theacht abhaile an oíche sin
→
daol
Daol droch-mhúineadha agus neart maistínteacht' atá anois uirre. Déarfá nach mbeadh sé éascaidh í sin a bhearradh ar ala na h-uaire! Ach míneochaidh sí síos ar ball agus féadfaidh tú caint a chur uirre má tá aon-spéis agad innte
→
daor 1
Casadh S. Th. istigh liom ag an mbearrbóir, agus b'éigin dom deoch a thabhairt dó. Cé a thiocfadh isteach in a' (ar) mullach ach M. Th. agus S. F. Ní raibh a dhul anonn ná anall agam ach seasamh do'n bheirt sin freisin. Bhris mé mo ghloine agus b'éigin dom íoc uirre. Idir 'chaon tsórt, ba daor an bearradh orm é ins an deireadh
→
deachma
Níl siad ag cur cuibhriú ar bith ar an sean-asal sin aca anois, ach cead scuir ar bhóithrí aige, agus má fhéadann sé aon-bhearradh a bhaint amach do'n chomhursa. Tá siad an-cheanamhail ar na h-asail eile. Bíonn siad go dtí na mbolg i bhféar i dT. na M. 'chuile oíche aca. Ní mór dóibh a mbeathú go maith agus a gcuirtear d'obair orra. Tá obair an tsean-asail ar iarraidh. Tugaidís é siúd do'n deachma anois. Is beag thairis is fiú é
Ba lá deannachtach é: flichshneachta as gaoth anoir agus sinneán ann a bhearrfadh thú. Shíl mé nach ndéanfainn aniar go bráth é. B'éigin dom a bhunáite a shiubhal. Dheamhan Goll Mac Móirne a chuirfeadh "bicycle" aniar in a h-aghaidh. Is mó an bhrath a bhí agam é a chaitheamh isteach tigh Ph. agus a theacht aniar dhá fhuireasbhaidh
→
deannóid
Thuit dionnóidín shúighe ar an bpáipéar cho uain agus a bhí sé dhá léigheamh agus dhá bhfeictheá é ag breathnú air! Chuir sé séideog faoi annsin, ach dheamhan maith a bhí ann. Tharraing sé amach lann safety annsin — ceann a bhí síos an-domhain in a phóca — agus seó (show?) páipéir timcheall uirre. Dhá bhfeictheá cho deas agus a chuir sé corr na lainne faoi'n dionnóidín shúighe agus chuaidh sé amach annsin gur chuimil sé ar an gclaidhe í. Tá sé cho puinteailte le cat a bheadh dhá bhearradh féin. Cuireann salachar ar bith uais air
→
deargán
Ceannuigh staic de'n deargán eile sin — cé'n t-ainm atá air — "raddle" — le na caoirigh a mharcáil. Beidh muid dhá mbearradh lá eicínt an tseachtain seo chugainn, agus caithfear comhartha eicínt a chur orra, má's linn a gcur 'un sléibhe … Gheobhaidh tú i siopa Ch. nó tigh Gh. é. Tóruigh an baile mór go bhfaghaidh tú é ar aon-chor
+
→
deilbh 1
Tá tú deilbhighthe amach anois, glan-bhearrtha agus gabhtha gléasta le dhul in do rogha áit
TUILLEADH (3) ▼
"Bearradh Luain nó deilbh Chéadaoin, níor dearnadh ariamh gan osna nó éagcaoin" (pirseog faoi gheis oibre atá ar laetheantaí áiride de'n tseachtain)
Ní dheilbheochamuid é Dé Céadaoin. Tá geis ar an gCéadaoin, a dheirbhshiúr mo chroidhe. "Bearradh Luain nó deilbh Chéadaoin, ní raibh ariamh gan osna nó éagcaoin"
Diabhal a ndéanfaidís aon-deilbh Dé Céadaoin fadó, dhá bhfaghaidís Éire bronta orra. Bhidís ag ceapadh dhá ndéanadh, nach mbeadh aon-lá de'n ádh orra. Bearradh Luain nó deilbh Chéadaoin adeiridís
+
→
deimheas
Fagh an deimheas. Caithfear a dhul ag bearradh indiu.
TUILLEADH (1) ▼
Tá an deimheas sin maoluighthe ar fad. Níl sé indon tada a bhearradh
→
deis
Cheannuigh mé deis indiu le gruaig a bhearradh. Tá sé thiar annsin ins an seomra. Tabhair aniar é go bhfeicidh sé é